Við erum vön að hugsa um þarmana sem meltingarfæri, líffæri þar sem fæðan er brotin niður og næring frásogast. Við þurfum að horfa á meltingarveginn í mun stærra samhengi.

Þarmarnir eru í raun ein flóknasta stjórnstöð líkamans– en þeir hafa veruleg áhrif á ónæmiskerfið, bólguferla, hormónajafnvægi, taugakerfi og jafnvel hegðun og líðan.

Þarmaflóran – ósýnilegt líffæri

Í meltingarveginum búa milljarðar örvera: bakteríur, veirur, sveppir og aðrar örverur sem saman mynda þarmaflóruna (e. gut microbiota). Þessi örveruflóra er alls ekkert aukaatriði – hún starfar í raun líkt og sjálfstætt líffæri sem:

• tekur þátt í meltingu og nýtingu næringar
• framleiðir lífvirk efni (t.d. stuttkeðjufitusýrur, vítamín og forvera taugaboðefna)
• þjálfar og stýrir ónæmiskerfinu
• hefur áhrif á bólgusvar og bólguferla, streituviðbragð og heilastarfsemi

Fjölbreytni og jafnvægi þarmaflórunnar virðist skipta meira máli en magn einstakra baktería. Þegar þetta jafnvægi raskast (e. dysbiosis) geta áhrifin verið víðtæk.

Þarmaslímhúðin – skilin á milli innri og ytri veruleika

Milli ytri veruleika (það sem kemur að utan og fer inn í meltingarveginn) og innra umhverfis líkamans liggur aðeins eitt örþunnt lag frumna. Þetta lag þarf að vera bæði:

• nógu gegndræpt til að hleypa næringarefnum í gegn
• nógu þétt til að halda skaðlegum efnum, örverum og eiturefnum úti

Þessu jafnvægi er stýrt af flóknum tengingum milli frumna (e. tight junctions), slímhúðarfrumna, ónæmisfrumna og þarmaflórunnar sjálfrar.

Þegar þessi varnarlína veikist eykst gegndræpi þarmaslímhúðarinnar – ástand sem oft er nefnt aukið þarmagegndræpi. Þá geta efni sem ættu ekki að komast inn í blóðrás farið að virkja ónæmiskerfið og stuðlað að langvinnum bólgum.

Microbiota–gut–brain axis: samskipti þarma og heila

Þarmarnir og heilinn eru í stöðugu samtali. Þetta samtal fer fram um svokallaðan þarma-heila ás (e. microbiota–gut–brain axis) sem tengir saman:

• þarmaflóru
• þarmaslímhúð
• ónæmiskerfi
• taugakerfi (sérstaklega vagus-taugina)
• hormónakerfi

Í þörmunum er að finna sérstakt taugakerfi – stundum nefnt „annar heili líkamans“. Þarmaflóran getur haft áhrif á framleiðslu taugaboðefna og boðefna sem tengjast m.a.:

• streitu
• kvíða
• einbeitingu
• svefni
• skapgerð

Þess vegna er sífellt að koma betur í ljós að melting, andleg líðan og taugakerfi eru ekki aðskilin kerfi heldur samverkandi líffræðilegt net.

Hvað raskar jafnvæginu?

Ýmsir þættir í okkar daglega lífi geta haft neikvæð áhrif á þarmaflóru og þarmaslímhúð, þar á meðal:

• langvarandi streita
• einhæft eða bólgumyndandi mataræði
• sýklalyf og ýmis önnur lyf
• svefnleysi
• einhæft fæði

Þetta getur smám saman leitt til ójafnvægis sem líkaminn reynir að aðlagast – oft með einkennum sem virðast óskyld meltingu en eiga þar rætur.

Að vinna með líkamanum – ekki gegn honum

Heilbrigði byggist ekki á skyndilausnum heldur á því að vinna með náttúrulegum kerfum líkamans. Í meltingarveginum felst þetta meðal annars í:

• næringu sem styður þarmaflóru
• lífvirkum efnum sem næra slímhúð
• jafnvægi í bólgu- og ónæmissvörun
• virðingu fyrir einstaklingsbundinni lífeðlisfræði.

Jörth og vísindin

Nálgun Jörth byggir á þeirri sýn að heilsa sé fléttuð úr samspili vísinda, náttúru og líffræðilegs jafnvægis. Með því að skilja hvernig þarmarnir gegna lykilhlutverki í samhæfingu líkamans getum við tekið upplýstari ákvarðanir til að bæta heilsu okkar og fyrirbyggja ójafnvægi – byggt á þekkingu og skilningi á eigin líffræði.

Þegar grunnkerfi líkamans fá þann stuðning sem þau þarfnast eflum við heilbrigði, seiglu og þannig betri líðan til lengri tíma.